Ondokuz Mayıs Ãœniversitesi Tarih Ana Bilim Dalı Öğretim Ãœyesi Doç. Dr. Fahri Sakal, ‘Halkın Ä°ktidarı’ sloganıyla 12 Haziran seçimine hazırlanan CHP’nin, 27 yıllık iktidar dönemi ve çok partili hayata geçiÅŸteki muhalefet anlayışını araÅŸtırdı.

Bu dönemde yaşanmış olayları kitabına taşıyan Prof. Dr. Sakal, halkın dramını anlattığını söyledi. Sakal, bu dönemde yapılanları belgeleriyle anlatmak için 3 ciltlik yeni bir kitap üzerinde çalıştığını kaydetti.

‘Çok Partili Döneme GeçiÅŸte Tek Partinin Muhalefet Anlayışı’ ismini verdiÄŸi kitabıyla ilgili Cihan’a konuÅŸan Tarih Ana Bilim Dalı Öğretim Ãœyesi Doç. Dr. Fahri Sakal, 5 yılda hazırladığı kitabında 27 yıllık CHP iktidarı, 1946-1950 arasında çok partili hayata geçiÅŸi ve partinin muhalefet anlayışını deÄŸerlendirdiÄŸini belirtti. Doç. Dr. Sakal, ”Ankara ve Ä°stanbul’daki kütüphanelerdeki Cumhuriyet arÅŸivlerinin CHP belgelerini taradım. Tek partili döneme ait belgelerde partililer, çok ilginç olaylar yer alıyor. ÖrneÄŸi partililerini ‘Bu ermeni dönmesi’, ‘Maruf Arap uÅŸakları’, Kürt ve Alevi diye fiÅŸlemiÅŸler. Hatta CumhurbaÅŸkanı Ä°smet Ä°nönü için ‘Kadın aÄŸzıyla devlet yönetiyor’ deniliyor. Halktan Haso-Memo, kasketliler, baldırı çıplak, aylaklar, basit kılıklı insanlar, kalaycı, bakırcı, demirci, hamal takımı diye bahsedilerek küçümseniyor.” dedi.

Ä°smet Ä°nönü’nün CumhurbaÅŸkanlığı koltuÄŸuna oturmasıyla baÅŸlayan CHP iktidarı dönemiyle ilgili kitapta entrikalar, baskı, tehdit, halka hakaret ve iÅŸkence halkın büyük maÄŸduriyetler yaÅŸandığından söz ediliyor. Camilerin mühimmat deposuna dönüştürüldüğü, ırk milliyetçiliÄŸi üzerinden Alevi, Ermeni, Kürt, Çingene ve Arap kökenli vatandaÅŸların dışlandığı, fiÅŸlendiÄŸi ve bazı ÅŸehirlere giriÅŸlerinin yasaklanması gibi birçok olay da detaylarıyla anlatılıyor. Zaman zaman yaptığı araÅŸtırmalar sebebiyle tehditler aldığını vurgulayan Doç. Dr. Sakal, CHP’nin iktidar ve demokrasi geçmiÅŸinin söylendiÄŸi gibi parlak olmadığını gördüğünü ifade etti. Kitapta yer alan bazı olaylar ise şöyle aktarılıyor:

‘CHP’YE OY VERMEYENLERÄ°N SAKAL VE BIYIKLARI CIMBIZLA SÖKÃœLMÜŞ’

1946 yılındaki milletvekili seçiminde en büyük dram Çubuk ilçesinde yaşanmış. Tarihe geçen hadise ise şöyle; Seçimden önce belediye başkanı ve jandarma komutanı ile köyleri dolaşan Kaymakam Turgut Göle, demokratlara oy vermesi muhtemel olan vatandaşları tehdit etmiş. Köylerde demokrat kalmamasını, aksi halde hepsini toplayacağını ve muhtarlara gerekeni yapmaları talimatı vermiş. Seçimden sonra muhtarlardan seçim listelerini alan kaymakam, jandarma komutanına demokratlara oy veren vatandaşların sakallarını ve bıyıkları cımbız ve penseyle ve bıyıklarını yoldurmuş.

‘SANDIÄžA SAHÄ°P ÇIKAN KADINLAR HAPSE ATILMIÅž’

Mersin’in Aslanköy beldesinde 16 Åžubat 1947′de yapılan muhtar seçiminde DP adayı 566, CHP adayı ise 154 oy alır. CHP’nin kaybetmesi üzerine valinin emri ile jandarma komutanı Bucak köyüne giderek seçim sandığını almak ister. Bunu duyan köylü kadınlar, oyların deÄŸiÅŸtirileceÄŸini anlayınca eski muhtarın ırzlarına tasallut ettiÄŸini söyleyerek sandığı vermezler. Seçimin tekrar yapılmasına da karşı çıkarlar. Sözde asayiÅŸi saÄŸlayan teÄŸmen, merkeze çektiÄŸi telgrafta bunu devlete isyan olduÄŸu ÅŸeklinde bildirir. Yüzbaşı komutasında bir bölük asker, Aslanköy’e gelerek isyanı araÅŸtırır. Ä°ÅŸin doÄŸrusunu öğrenen yüzbaşı, sadık halktan baÅŸkasını göremediÄŸini söylemesine raÄŸmen kadınları tehdit eder, süngü taktırarak ateÅŸ emri verir. Köylüler de bu saldırıya taÅŸ ve sopalarla karşılık verir. Taraflar arsında çıkan çatışmada 5′i çocuklu 20 kadın ve 71 erkek tutuklanarak Konya cezaevine konur. 11 ay cezaevinde kalırlar. Konya Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen davada tutuklu halkı 50 avukat savunur. Dava savcısı, ‘Halkın gösterdiÄŸi siyasi olgunluk nasıl olur da suç sayılır. Seçim sandığına böyle sahip çıkan kadınlar varsa bu ülkede demokrasi yerleÅŸir. ” diyerek tamamının berAatini ister. VatandaÅŸlar serbest kalırken, olaya neden olan kamu görevlilerinin yargılanmasına karar verilir.

‘JANDARMA KÖYLÃœLERE ATEÅž AÇMIÅž’

79 köydeki muhtarlık seçiminde olaylar çıkmış, 7 kiÅŸi ölmüş, 167 kiÅŸi yaralanmış. Bir çok olay da köylülerce ilgili makamlara ulaÅŸtırılamamış. Konya EreÄŸli, BoÄŸazlayan, Gümüşhane, Ä°zmir ve Dinarda DP’ye kayıtlı muhtarlar seçimi kazansalar da mazbataları iptal edilmiÅŸ. Jandarma düğün için toplanan vatandaÅŸları bile ‘yasak toplantı’ düzenlendiÄŸi iddiasıyla nezarete tıkıp oy kullanılmasını engellemeye çalışmış. Dinar’da 350 demokrat zincirlere baÄŸlı olarak nezaretten salıverilmiÅŸ, köye varıncaya kadar da çözülmemiÅŸ. Dazkırı’nın Kayalar köyünde 2 köylü vatandaÅŸ, jandarma kurÅŸunuyla vurulmuÅŸ, biri hayatını kaybetmiÅŸ. BoÄŸazlayan’da ÅŸikayetçileri nezarete alan asker, 24 saat iÅŸkence yapmış.