Hacettepe Ãœniversitesi Gıda MühendisliÄŸi Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Aykut Aytaç, Almanya’daki EHEC bakterisi salgınına iliÅŸkin, “Ãœlkemiz su kaynaklarının, özellikle ÅŸehirleÅŸmenin ve sanayileÅŸmenin yoÄŸun olduÄŸu bölgelerde önemli derecede kirlendiÄŸi düşünüldüğünde benzeri krizlerin ülkemizde de yaÅŸanmasının mümkün olduÄŸu bilinmelidir” dedi.

Aynı zamanda, TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Ãœyesi de olan Prof. Dr. Aytaç, son günlerde basına yansıyan, Ä°spanya kökenli salatalıklar nedeniyle ortaya çıkan ve ağırlıkla Almanya’da görülen “Escherichia coli” (EHEC-STEC) salgınının Türkiye’de de halkta yoÄŸun endiÅŸeye neden olduÄŸunu belirtti. EHEC’in, bu salgınla ortaya çıkan yeni bir virüs olmadığını dile getiren Aytaç, toplumda koli basili olarak bilinen bakteri Escherichia coli’nin bir tipi olduÄŸunu anlattı. Bunun, kötü hijyenik koÅŸullar nedeniyle zaman zaman ciddi saÄŸlık sorunları yaratan bir bakteri olarak bilindiÄŸini vurgulayan Aytaç, şöyle konuÅŸtu:

“EHEC, sindirim yolu ile çok küçük miktarlarda dahi alındığında kanlı ishal, böbrek ve beyinde önemli hasarlara, hastalıklara ve bunların sonucunda ölümlere neden olabilmektedir. Sulama amacıyla tarımda kullanılan kirli sulardaki patojen mikroorganizmalar önce toprak ve bitkiye daha sonra hayvan ve insanlara bulaÅŸarak saÄŸlık yönünden önemli sorunlar oluÅŸturan kirlenmeye neden olmaktadır. Bu nedenle, sulama amaçlı kullanılan sular için de sınır deÄŸerler geliÅŸtirilmiÅŸtir ÖrneÄŸin, Dünya SaÄŸlık TeÅŸkilatı (WHO) tarafından meyve ve sebzelerin sulanmasında kullanılan sulama sular için bu sınırı 100 koliform/100 ml olarak almaktadır. Dolayısıyla, güvenli su saÄŸlanması tüm yaÅŸam zincirinde önemlidir ve bulaşıdan kaçınabilmek için insan atıklarının güvenli bir ÅŸekilde çevreden uzaklaÅŸtırılmasına büyük özen gösterilmelidir.”

Aytaç, genel hijyen kurallarının uygulanması (temizlik ve etkili yıkama) ve yeterli ısıl iÅŸlemlerle (pastörizasyon, sterilizasyon) etkisiz hale getirilebilen bu bakteriden kaynaklı sorunun bu kadar yaygın olarak yaÅŸanmasının “ciddi bir bulaşı” olan ürünün tüketiminden kaynaklandığını belirterek, “Ä°spanyol yetkililer, sorunun yaÅŸandığı iÅŸletmede topraktan, sudan ve iÅŸletmenin çeÅŸitli yerlerinden numuneler aldıklarını ve şüpheli iki salatalık satıcısının faaliyetlerini askıya aldıklarını açıklamışlardır. Ancak ne yazık ki, gıda kaynaklı hastalık ölümlü vakalara da yol açmıştır” dedi.

SU KAYNAKLARININ KÄ°RLENMESÄ°…

Bu ürünlerin Türkiye’ye giriÅŸi olmadığından, AB ülkelerinde yaÅŸanan ve yetersiz hijyenik koÅŸullar nedeniyle oluÅŸan bu krizin yansımaları olmasının beklenmediÄŸini dile getiren Aytaç, şöyle devam etti:
“DiÄŸer taraftan, ülkemiz su kaynaklarının, özellikle ÅŸehirleÅŸmenin ve sanayileÅŸmenin yoÄŸun olduÄŸu bölgelerde önemli derecede kirlendiÄŸi düşünüldüğünde benzeri krizlerin ülkemizde de yaÅŸanmasının mümkün olduÄŸu bilinmelidir. Kötü hijyenik koÅŸullar nedeniyle her zaman gündeme gelmesi mümkün olan böylesi bir riskten uzak durmak için hijyen kurallarının son derece iyi uygulanması gerekmektedir. Özellikle yaz aylarında salatalar ve meyveler dışında çiÄŸ ürün tüketiminden kaçınılmalıdır. ÇiÄŸ tüketilen ürünler çok iyi yıkanmalıdır. Mümkünse bol sirkeli su veya klorlu suda (klor tabletleri alınarak tamamen kullanım talimatına uygun biçimde kullanılmalı, talimatta belirtilenden daha az veya fazla kullanımdan kaçınılmalıdır) bekletilmelidir. Gıdaların hazırlanması ve tüketilmesi öncesi ve sonrasında temizlik kurallarına uyulmalı, baÅŸta eller olmak üzere gıda ile temas eden tüm malzemeler uygun temizlik malzemeleri ile yıkanmalıdır.”

YOÄžUN DENETÄ°M YAPILMALI

Aytaç, bu türden saÄŸlık sorunlarının yaÅŸanmaması için tarlada, çiftlikte ve gıda iÅŸletmelerinde hijyenik koÅŸulların sürdürülebilir biçimde saÄŸlanması ve denetimlerinin etkin bir biçimde yapılmasının son derece önemli olduÄŸunu belirterek, “Ancak kamuda bu denetimi gereÄŸi gibi yapabilecek imkanlar bulunmamaktadır ve denetimlerde önemli eksiklikler yaÅŸanmaktadır. Bu eksikliÄŸin bir an önce her yönüyle giderilmesi için gerçekçi önlemler alınmalı, stratejiler geliÅŸtirilmelidir. Denetimlerin yeterli düzeyde yapılabilmesi için en kısa sürede kamuda gıda mühendisleri ve gıda güvenliÄŸi ile ilgili tüm mesleklerden istihdam saÄŸlanmalı, denetimleri gereÄŸi gibi yürütecek yapılanma gerçekleÅŸtirilmelidir. Ãœrettikleri ürünleri tüketicilere sunan tüm üretim yerlerinde konu uzmanlarının yer alması mutlaka saÄŸlanmalıdır. Gıda üretimi insan saÄŸlığını doÄŸrudan etkileyen bir alan olup, uzmanlık gerektirdiÄŸi unutulmamalıdır” dedi.

BAKTERİ ANTİBİYOTİKLERE KARŞI DİRENÇLİ

Mide bulantısıyla birlikte kusma ve ishalle ortaya çıkan, bugüne kadar 17′sinin Almanya’da ve bir kiÅŸinin de Ä°sveç’te olmak üzere toplam 18 kiÅŸinin ölümüne yol açan E.Coli bakterisinin, antibiyotiklere karşı dirençli gözüktüğü bildirildi.

Almanya’daki Hamburg-Eppendorf üniversite hastanesinde görevli araÅŸtırmacılar yayımladığı yazılı açıklama, ilk analizlerin Avrupa’da salgına neden olan E.Coli bakterisinin saldırgan ve antibiyotiklere dayanıklı olduÄŸunu gösterdiÄŸini belirtiyor.

Açıklamaya göre, bakteri ile ilgili elde edilen ilk verilerin onun kökeni hakkında, nasıl geliştiği, nasıl bu kadar çabuk yayıldı ve yaratığı rahatsızlıkların neden bu kadar şiddetli olduğu konusunda bilgi vereceğini ifade ediyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), E.coli salgınının nedeninin daha önce görülmemiş yeni bir bakteri türü olduğunu bildirmişti. DSÖ, bakterinin ilk genetik diziliminin, bu türün, iki farklı E. coli bakterisinin değişime uğramış şekli olduğunu ortaya çıkardığını kaydetmişti.

DSÖ’nün gıda güvenliÄŸi uzmanı Hilde Kruse, yeni türün daha öldürücü ve toksin üretici karakteristiklere sahip olduÄŸunu belirtmiÅŸti.

Åžimdiye kadar 1500′den fazla kiÅŸiye bulaÅŸan bakterinin Almanya ve diÄŸer Avrupa ülkelerinde yayılmakta olduÄŸu tahmin ediliyor.