Türkiye’de ilk kez yeni bir üretim tekniÄŸi uygulanarak laboratuvar ortamında kanserli organdan, kanser kök hücresi oluÅŸturuldu.

Karadeniz Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi ve ATİ Teknoloji Hücresel Tedavi Ürünleri Üretim Merkezi Sorumlusu Prof. Dr. Murat Ertürk, merkezde gerçekleştirilen bu çalışmanın, kanser hastalığının nüksetmesine neden olan kök hücrelere karşı aşı geliştirilmesinde önemli bir adım olduğunu bildirdi.

Çalışmayla ilgili bilgi veren Ertürk, kanser araÅŸtırmalarının önemli bir kısmının “neden ilaç (kemoterapi) ve radyasyon tedavisine raÄŸmen kanser hücreleri vücuttan temizlenemiyor” sorusu üzerine yoÄŸunlaÅŸtığını söyledi.

Uzmanların, artık bunun, mevcut tedavi yöntemlerine direnç gösteren ‘kanser kök hücreleri’nden kaynaklandığı konusunda hem fikir olduÄŸunu dile getiren Ertürk, ‘Nitekim kanserli doku laboratuvar ortamında incelendiÄŸinde, tümör kitlesini oluÅŸturan hücrelerin on binde birinin bu kanser kök hücrelerini içerdiÄŸi görüldü’ diye konuÅŸtu.

AraÅŸtırmacıların, hemen hemen tüm kanser olgularında varlığı gösterilen bu kök hücreleri öldürebilecek yeni tedavi yöntemleri geliÅŸtirerek, kanser hastalığına kökten çare bulabileceklerine inandıklarını ifade eden Ertürk, üzerinde çalışılan yöntemlerden bazılarının da vücudun savunma hücrelerinden olan ‘dendritik’ adı verilen hücreler ile bu kanser kök hücrelerinin vücut dışında tanıştırılmaları üzerine yoÄŸunlaÅŸtığını belirtti.

Bununla, savunma hücrelerinin bir anlamda dışarıda kanser hücrelerine karşı eğitildikten sonra, kanser kök hücreleri ile savaşmak için tekrar aşı şeklinde vücuda geri verilmesinin hedeflendiğini kaydeden Ertürk, deneysel dendritik hücre aşısı tasarım çalışmasıyla ilgili şu bilgileri aktardı:

‘Bu çalışmayla yeni bir üretim tekniÄŸi uygulanarak ülkemizde ilk defa kanserli organdan kanser kök hücresi oluÅŸturuldu. Bağırsak tümör kitlesini laboratuvar ortamında çeÅŸitli iÅŸlemlere tabi tuttuktan sonra yeni bir yöntem uygulayarak tümör kitlesini oluÅŸturan hücreleri üreten asıl kanser kök hücresini elde edebildik. Çalışmalarımızı dünya standartlarında yüksek güvenlikli laboratuvar ortamında yürütüyoruz. GeliÅŸtirdiÄŸimiz yöntemle mide, beyin, meme, rahim, lenfoma ve benzeri kanser türlerinde de kök hücreleri kolayca elde edebileceÄŸiz.’

‘Hedefimiz aşı geliÅŸtirmek’ Amaçlarının, kemoterapi ve radyasyon tedavisi ile öldürülemeyen ve bu sebeple de bir süre sonra tekrar kanser geliÅŸmesine sebep olan bu kanser kök hücrelerini kullanarak aşı geliÅŸtirmek olduÄŸunu bildiren Ertürk, bundan sonra hedeflenen geliÅŸmeleri ÅŸu sözlerle aktardı:

‘Bu aşı modelinde, önce hastanın ameliyatla alınan kanser dokusu laboratuvarda iÅŸleme tutulduktan sonra kanser kitlesi içerisinde az sayıda bulunan ve tedavi sonrasında tekrar kanserin büyümesine neden olan asıl ana hücreler elde edilecek ve çok özel laboratuvar ÅŸartlarında çoÄŸaltıldıktan sonra dondurularak saklanacak. Kanser kök hücresinin elde edildiÄŸi hasta, ilaç veya radyasyon tedavisini tamamladıktan bir süre sonra bir miktar kan verecek.

Daha sonra özel laboratuvar ÅŸartlarında bu kan içerisinde bulunan, hastanın kendisine ait, dendritik hücre adı verilen savunma hücreleri elde edilecek. Hastadan elde edilen ve sayıları milyonlarca olan bu savunma hücreleri yine laboratuvar ortamında daha önceden hastadan elde edilen kanser kök hücreleri ile tanıştırıldıktan sonra hastaya aşı olarak verilecek.’

AraÅŸtırmacıların beklentisinin, kanser kök hücresi ile tanıştırılmış bu dendritik hücrelerle vücutta asıl öldürücü lenfositlerin geliÅŸmesini saÄŸlamak olduÄŸunu anlatan Prof. Dr. Murat Ertürk, “Bu sayede kanser kök hücresine özgü öldürücü lenfositler ilaca ve radyasyona dahi direnç gösteren asıl kanser hücrelerini öldürebilecekler’ dedi.

Profesör Ertürk, aşı tasarım çalışmalarının sadece bir araştırma olduğunu vurgulayarak, kanser kök hücresi ile aşı modeli için, çeşitli üniversite hastanelerinden hekimlerle etik kurul ve Sağlık Bakanlığı onayına başvuru hazırlığında olduklarını, dünya ile eş zamanlı olarak aşı çalışmalarını ülkede de başlatabileceklerini bildirdi.

‘Kanser hücreleri de biçilen çimler gibi tekrar büyüyor’
Hücresel Tedavi DerneÄŸi BaÅŸkanı ve SaÄŸlık Bakanlığı Kemik Ä°liÄŸi ve Kök Hücre Bilim Kurulu BaÅŸkanı Prof. Dr. Osman Ä°lhan da yeni çalışmaya iliÅŸkin yaptığı deÄŸerlendirmede, dünyada artık ‘Targeted’ denilen, hedeflenmiÅŸ tedavinin ön plana çıktığını söyledi.

Bir çok kanser türünde kemoterapi ve radyoterapiden yanıt alınamadığına işaret eden İlhan, şu bilgileri aktardı:

‘Son 2 yılda kansere yol açan kanser kök hücresinin varlığı bir çok bilimsel araÅŸtırmayla ortaya kondu. Türkiye’de düzenlenen son Hücresel Tedavi Kongresinde ve Fransa’da gerçekleÅŸtirilen Dünya Kök Hücre Toplantısında da bu konu üzerinde duruldu.

Yapılan çalışmalarda, varlığı tespit edilen 18 kanser kök hücresinin kemoterapi ve ışın tedavisine dirençli olduÄŸu saptandı.’

Işın ve kemoterapiye raÄŸmen kanserin nüksetmesini, biçilen çimlerin tekrar büyümesine benzeten Ä°lhan, ‘Çimler biçildiÄŸinde nasıl ki kökleri toprakta olduÄŸu için tekrar büyüyorsa, kanser hücreleri de, bu kök hücreler yok edilemediÄŸi için bir süre sonra tekrar ortaya çıkıyor. Bu nedenle kanser kök hücresinin yok edilmesi tedavide çok önemli’ diye konuÅŸtu.

Prof. Dr. Ä°lhan, Ertük’ün buluÅŸu sonrasında beklenen geliÅŸmelerle ilgili de ÅŸunları kaydetti:

‘Kanser kök hücresinin bulunması, tedavide neyle baÅŸ edileceÄŸinin bilinmesi açısından büyük önem taşıyor. Kanser kök hücresinin bulunması, tedavide bir basamak ileri gidilmesini saÄŸlayacak. Kanser tedavisinde her kanserin kök hücresine karşı aşı ve ilaç geliÅŸtirilmesiyle tedavide büyük baÅŸarı elde edilebilecektir. SaÄŸlık Bakanlığının Kemik Ä°liÄŸi ve Kök Hücre Bilim Kurulu’na bu yönde bir baÅŸvuru yapıldığı takdirde mutlaka deÄŸerlendirilecektir.’