Yakında aramızda olacaklarını biliyoruz ama korkuyoruz; robotlar bizim için hala bir bilinmeyen. “Kötü robot diye bir ÅŸey olmayacak” diyen yapay akıl uzmanı Savaşır onların nasıl düşünmeye baÅŸladıklarını anlattı.

“Ä°yi bir sabah efendim” “Otur aÅŸağı teÅŸekkür lütfen”… anlamadınız deÄŸil mi? Bunlar Google Translate’den alındı. Akıllı çevirmenimiz aslında ÅŸunları demeye çalışıyor: “Good morning sir” “Thank you sit down please”… Bu tür programlar artık hayatımızın neredeyse her saniyesinde olan “yapay zeka”dan sadece biri; ama ÅŸimdilik bizim öğrenciyken ilk duymaya baÅŸladığımız sözcükleri çeviremiyor. Ä°ngiltere Savunma Bakanlığı’na yapay zeka konusunda danışmanlık yapan Serdar Savaşır’a göre günümüzde mükemmel çevirmenler zaten var, bizim kullandığımız Google biraz ilkel. Hatta Savaşır’a göre “Pek yakında aramızda olacaklarını bildiÄŸimiz yapay akıllar insan görünümleriyle bize eÅŸlik edecekler, öyle ki robot olduklarını bile anlayamayacağız!”

Ä°ngiliz Savunma Bakanlığı’na danışmanlık yapmaya nasıl baÅŸladınız?
Brunel Ãœniversitesi’nde Bilgisayar Bilimleri’nde (Computer Science) Artificial Intellligence(A.I.) (yapay akıl) alanında araÅŸtırmalı doktoraya baÅŸlamıştım. A.I. çok geniÅŸ bir saha. Benim özellikle üzerine düştüğüm alan Machine Learning – Makina Öğrenimi, ki zaten bu alanın ilk tohumları Ä°ngiltere’de atılmış. Ä°ÅŸte buradaki PHD’imi (doktora dengi) yaparken baÅŸladım. EÄŸitimimi finanse eden bir ÅŸirket ile beraber savunma bakanlığına projeler ürettik 1998’e kadar, hala da iliÅŸiÄŸim devam ediyor.

“Yapay zeka”yı siz nasıl tanımlarsınız?
“Artificial intellligence” terimini Türkçe’ye “yapay zeka” olarak çeviriyoruz, ama aslında yanlış. DoÄŸrusu, yapay akıl.

Akıl ve zeka arasındaki fark nedir?
Çok fark var. Akıllı olan her varlık zeki olmayabilir. Ama zeki olan her varlık aynı zamanda akıllıdır. Zeka ile yapılmış hareket illa da akılcı olmayabilir. Örneğin robotlarda da olmayan zekadır.

Zekayı ölçmeye yarayan IQ testleri var örneğin?
Evet çünkü akıl daha iyi ölçülebilir, IQ testleri de “aklı” ölçer: Intelligence Quality. Bu örnekten gidecek olursak, IQ testinde zeki olanın teste yaklaşımıyla, akıllı olanın yaklaşımı farklıdır. Mesela, zamanlama, sıralama konularında… Zeki bir insan en kolay yapabileceÄŸi sorudan baÅŸlamayı seçebilir, bu seçimi zeka ile yapar. Soruları ise akıl ile cevaplar. Fakat bir robot sadece aklıyla soruları cevaplar. Robotları insanlığa yararlı hale getiren zeki olmaları deÄŸildir, onları yararlı yapan akıllarıdır.

Bir makine nasıl akıllı hale getirilir?
Makineler de aslında “öğrenir”. Onlara insanın öğrenme ÅŸekli ile öğretiyoruz; yani deneme– yanılma yöntemiyle. Hayatımızın geneline modelleyebileceÄŸimiz bir hareketten anlatayım bunu: Trafikte karşıdan karşıya geçme eylemi. Trafik lambalarının anlamını bilmek ve kontrol etmek, geçmeden önce saÄŸa, sola bakmak, sonunda da karşıya geçmek için adım atmak gibi… En temel kurallar, ama kurallar çoÄŸalabilir de; otobanda karşıya geçemezsin, fırtınalı bir havada görüş mesafen azalır, gürültü de bir etken korna da…

Belki biraz da dikkat gerektiriyor o kadar..
O kadar basit deÄŸil. Etraftaki tüm ÅŸartlar bu harekete dahil ve 5 duyumuzla bu ÅŸartların üstesinden geliriz. Tümünü beynimizle yönetiriz. Tüm bunlar düşündüğün zaman bir dizi kural. Bunları günlük hayatta yaparken saniyelik iÅŸ, kolay geliyor. Peki neden? Çünkü en ufak yaÅŸtan beri öğrendiÄŸimiz bir kurallar dizisi bu. Robotlara da iÅŸte böyle öğretiyoruz. Bizim bir eylemi defalarca deneyerek devamlı olarak öğrenmemiz gibi. Düşünsenize küçükken karşıdan karşıya geçerken acaba kaç defa yanımızdaki büyüğümüz bizi acele etmememiz için engellemiÅŸtir? Eliyle bizi geriye çekmiÅŸtir? Kaç kez olduÄŸunu hatırlayamayız bile. Burada çok genç yaÅŸtan itibaren bu kurallar sana enjekte ediliyor ve sende yerleÅŸmeye baÅŸlıyor, ta ki “akıl” olarak bu konuda beynin bir noktada doyana kadar. Bu “repeatitif” birÅŸey; tekrar edilerek öğrenilir. Bir kez yapınca unutursun ama binlerce kez yaÅŸayınca bu kurallar sende oturur. Arasıra kazalar da yaÅŸanır; ÅŸans faktörünü de unutmamak lazım.

Yani robotlara yüklenebilen komutlar, robot deneyip yanıldıkça mükemmelleşiyor
Evet. Kazaları yaÅŸadığında da hatırlamaya baÅŸlıyorsun. Önceki hatalarını tekrarlamamaya çalışıyorsun. Böylelikle devamlı bir kurallar geliÅŸiyor. Bunların üzerine de kendi yaÅŸadıkların var. Bütün bunlar beynin bunları bir süre sonra otomatik hale gelir. Hayatımızda yaptığımız içinde yer aldığımız olguların çoÄŸunu bu basit trafik örneÄŸine indirgeyebiliriz. Bu ÅŸekilde basitleÅŸtirerek birçok hareketimizi anlayabiliriz, buna modelleyebiliriz. Bu hareketler dizisi bir döngü; her seferinde harekete geçmeden önce, eskiden öğrendiklerinle ÅŸartları deÄŸerlendiriyorsun. EÄŸer önceden hiç karşılaÅŸmadığın bir ÅŸart karşına çıktıysa da yeni “kuram” üretiyorsun; bir sonuca varıyorsun. Her seferinde kendi kuramlarına devam ediyorsun. Suni akıldaki süreç de aynen bu, bu da A.I.’ın en temel prensibi: Input (ilk bilgi) alırsın, deÄŸerlendirirsin, kuram yaratırsın, uygularsın.

Hayatımızın her evresini, küçük küçük hareketlere böldüğümüzde bu sıralama hep işe yarar mı?
Yaramadığı zamanda vardır. Ben sorayım, hangi durumlarda bu örnek işe yaramaz?

Ä°nsan duygusalsa iÅŸe yaramayabilir; bilinçsizse, sarhoÅŸsa ya da uyuÅŸturulmuÅŸsa da…
En basitinden başlayalım. Bilinçsizlik hali. Bilerek veya bilmeyerek içine düştüğün durumu da aslında az önce bahsettiğim kurallar, şartlar altında sayabilirsin. Kural: alkol aldıysan 3 defadan daha fazla sağa sola bakacaksın. Ya da karşıya geçmeyeceksin.

Bilinçsizsek kuralları aklımıza getirmek zorlaşmaz mı?
Ona göre belirli sensörlerin olması lazım. Sensörler bilecek sen bilinçli misin, değil misin.