BIOS Ayarları (Türkçe)
Merhaba arkadaÅŸlar. Bu yazıda BIOS Ayarlarınızın Nasıl yapıldığını, Nasıl GüncellendiÄŸini Ä°ngilizce Yazıların Karşılığını Türkçe olarak sizlerle paylaÅŸmış bulunuyorum…
BÄ°OS AYARLARI NASIL YAPILIR, BÄ°OS GÃœNCELLEMELERÄ° NASIL YAPILIR
BIOS ayarlarını, BIOS Setup adı verilen bir arabirim aracılığı ile yapıyoruz. Farklı firmaların ürettiÄŸi BIOS lar bulunmaktadır (AWARD, AMI ve Phoenix). BIOS ayarları, bu BIOS sistemlerine göre farklılık gösterir ancak hepsinde aynı görevleri yapan bölümler bulunur. Bazen ifade edilme tarzları farklılık gösterebilir. Bazı firmalar, BIOS yazılımlarına kendine has özellikler ekler. Mesela ABIT, kendi anakartlarındaki BIOS’larına Soft Menu II&III bölümünü ekleyerek, iÅŸlemci hız-voltaj ayarlarının buradan yapılmasına olanak saÄŸlamıştır. Arabirimlerde farklı olabilir. ÖrneÄŸin AWARD BIOS’un ÅŸu anda iki farklı sürümü bulunuyor. Birisi Moduler diÄŸeri ise Medallion. Award Moduler BIOS, hepimizin aÅŸina olduÄŸu BIOS arabirimine sahip. Award Medallion BIOS ise, Phoenix BIOS’un arabirimi ile AWARD BIOS’un özelliklerinin karışmasından oluÅŸmuÅŸ. Zira belli bir süre önce Award BIOS ile Phoenix BIOS birleÅŸmiÅŸti. DiÄŸer taraftan ise, anlatacağımız ayarlar bütün BIOS’lar için geçerli. Farklı ayarlar söz konusu olduÄŸunda ayrı bir paragraf açıp bunları iÅŸaret edeceÄŸiz. Åžimdi iÅŸlemlere baÅŸlıyoruz. PC’niz tam POST ekranındayken, Del veya F2 tuÅŸlarına basarak BIOS Setup’a girebilirsiniz. AWARD Moduler BIOS ile AMI BIOS’un baÅŸlangıç görüntüleri aynı olacaktır. AWARD Medallion BIOS ise daha önce bahsettiÄŸimiz gibi farklı. NOT: Anlatacağımız BIOS ayarları, Award Moduler&Medallion BIOS Ver.6.00 ve AMI BIOS Ver.1.21C baz alınarak hazırlanmıştır.
STANDART CMOS SETUP
Ön-Not 1: Ayarları değiştirmek için <+> ve <-> tuşlarını kullanabilirsiniz.
Ön-Not 2: Enabled: Etkin, Disabled: Ä°ptal edilmiÅŸ anlamına geliyor. Bu bölümde, IDE aygıtlarını ayarlayabilir/tanıtabilir, saat/tarihi deÄŸiÅŸtirebilir, hata kontrol denetiminin özelliklerini deÄŸiÅŸtirebilirsiniz. Anakartınızı yeni aldığınızda yada pili bittiÄŸinde, genelde bu bölüme girip IDE aygıtlarımızı tanıtır, saati ve tarihi ayarlarız. Diskimiz hangi porta takılıysa, örneÄŸin Primary Master portunun üzerine gidip ENTER tuÅŸuna basmamız yeterli oluyor. Bu ÅŸekilde diskimizin kafa sayısı, silindir sayısı otomatik olarak algılanacaktır. Fakat bazı eski tip sabit disklerde, bu ayarları kendimiz ayarlamak zorundayız. Bu ayarları kendiniz ayarlamak istiyorsanız, ilgili porta gelip ENTER tuÅŸuna basın ve Access Mode veya Type’ı user defined yaparsanız, Kafa sayısı gibi ayarları kendiniz ayarlayabilecek konuma geleceksiniz. DediÄŸimiz gibi, eÄŸer aygıtları otomatik olarak algılatmak istiyorsanız, ilgili IDE portunun üzerine gelip ENTER’a basın. EÄŸer, IDE aygıtı takılmayan kanallar var ise, bu bölümleri <-><+> tuÅŸları ile None konumuna getirin.
*Drive A/B: Bu bölüm disket sürücünüz içindir. Eskiden PC’lerde iki tane disket sürücü bulunabildiÄŸinden A ve B seçenekleri konmuÅŸ. Ama artık tüm PC’lerde bir tane disket sürücü var. Bu durumda bunlardan bir tanesini ayarlayıp, diÄŸerini None (yani sürücü yok) yapmanız gerekiyor. Günümüzde disket sürücüler genelde 1.44 MB 3.5 in. OlduÄŸundan bu ayar bu ÅŸekilde yapılır. Bazı sürücüler 2.88 MB’lık disketleri de okuyabilmesine karşın, bu diskler piyasada yok. EÄŸer A’yı None yapıp, B’yi 1,44 MB 3.5 in olarak ayarlarsanız, disket sürücünüz harfi A deÄŸil, B olur.
Floppy 3 Mode Support: 1,2 MB’lık bazı disketleri okuyabilen disket sürücüleri kullanmak istediÄŸimiz zaman kullanacağımız bir özellik. Genelde Japonya’da kullanılan bir standart. Normalde Disabled olarak gelir. Disket sürücünüz bu standardı destekliyor ise, tanımladığını disket sürücü harfine göre A veya B’yi seçerek, bu özelliÄŸi aktif hale getirebilirsiniz.
*Video: Bu seçenek ekran kartınızın türünü belirler. CGA 40, CGA 80, Mono türündekiler artık çok eskide kaldığından bu ayar EGA/VEGA şeklinde kalmalıdır.
*Halt On: Sistem açılırken, BIOS’un karşılaÅŸtığı hangi bir hatada/hatalarda, sistemi durduracağını belirler. “All Errors” seçeneÄŸi aktif iken, BIOS’un karşılaÅŸtığı her hatada sistem durur ve size hata mesajı belirtir. “All, But Diskette” seçeneÄŸi, disket sürücü hataları hariç diÄŸer hataların hepsine sistem kendini açılışta durdurur. “No Errors” seçeneÄŸi seçildiÄŸinde, sistem herhangi bir hatayı gözetmeksizin açılışına devam etmeye çalışır. Fakat hataları görebilmek amacıyla, bu seçeneÄŸin “All Errors” ÅŸeklinde kalması tavsiye edilebilir.
ADVANCED BIOS FEATURES SETUP
Sistem özelliklerini belirleyen ayarları bu bölümden deÄŸiÅŸtirebilir, iptal edebilir, etkin hale getirebilirsiniz. Bu bölümdeki bazı ayarlar, default halde, yani BIOS’un kendisinin önerdiÄŸi halde kalmalıdır. Bu arada, ekranın alt bölümünde, ayarları nasıl deÄŸiÅŸtireceÄŸiniz ve nasıl yardım alabileceÄŸiniz ile ilgili ayarlar mevcut.
*Virus Warning: Eğer bu ayar etkin edildiğinde (enabled), sabit disk(ler)inizin boot bölümüne bilgi yazılmaya çalışıldığı zaman bir uyarı mesajı çıkarır. Bu özellik normalde iptal edilmiş halde [Disabled] geliyor. Eğer işletim sistemi yüklerken sorun çıkmamasını istiyorsanız, bu ayarın [Disabled] konumunda olmasına özen gösterin. İşletim sistemini yükledikten sonra bu ayarı aktif konuma [Enabled] getirebilirsiniz.
CPU Internal Cache: Şu saatten sonra takacağınız tüm işlemciler dahili önbelleğe (Internal Cache), yani Level1 önbelleğe sahip olduğundan, bu ayar Enabled konumunda olmalıdır.
*External Cache: Kullandığınız işlemci eğer Level2 önbellek taşıyorsa, ki artık satılan tüm işlemciler taşıyor, bu ayarı da Enabled konumuna getirmeniz gerekiyor. Eğer Celeron 266 gibi, Level2 önbelleğe sahip olmayan bir işlemci kullanırsanız, bu ayarı Disabled konumuna getirebilirsiniz. Aksi takdirde bazı sorunlar yaşabilmeniz olası. Performans açısından bu ayar çok önemli olduğundan, bu ayara dikkat etmenizi öneriyoruz.
*CPU Level2 Cache: ECC Checking: Level2 Cache (2. seviye önbellek) hata düzeltme özelliğini kapatıp açmaya yarar. Açık konumda tutmanız daha mantıklıdır [Enabled]
*BIOS Update: Bu özellik, BIOS’a yerleÅŸtirilmiÅŸ, iÅŸlemciyi gereken bilgiyi güncelleme yapan bir özelliktir. Bu ayar varsayılan olarak [Enable]‘da iken, boot esnasında bütün iÅŸlemci bilgisini yükleyecektir.
*Processor Number Feature: İşlemci seri numarası, herhangi bir numara olup, üretilen her Pentium III işlemcide bulunup, Internet üzerinden kullanıcıyı ayrıt etmeye yaramakta. Eğer gelişmiş güvenlik işleriyle ya da Internet üzerinden iş yapıyorsanız bu ayarı [Enable] yapın. Aksi takdirde [Disabled] konumuna getirebilirsiniz.
==>Not: Bu ayar sadece Pentium III iÅŸlemcili bir bilgisayarda etkindir.
Quick Power On Self Test: Bu ayar aktif konumda iken [Enabled], BIOS, test-analiz etme süresini kısaltarak açılışı kısaltarak, bilgisayarın açılmasını hızlandırabilirsiniz. Örneğin bu ayar [Enabled] konumunda iken, bellek sadece 1 kere sayılacaktır. Aksi takdirde 3 kere sayılır.
==>NOT: AWARD Medallion BIOS’da, “Quick Power On Self Test” ayarı, Boot menüsünde bulunuyor.
*Boot Other Device: Bu ayara [Enabled] edildiğinde, BIOS; belirlediğiniz birinci, ikinci ve üçüncü boot aygıtlar içinde boot edilebilir bir ortam bulamaz ise, boot edilebilir bir medya bulabilmek için diğer aygıtlara bakar.
*Swap Floppy Drive: Eğer sisteminizde iki tane Disket Sürücü var ise, bu ayarı etkin ederseniz [Enabled], A sürücüsü B gibi; B sürücüsü de A sürücüsü gibi davranacaktır.
*Boot Up Floppy Seek: Eğer bu ayar [Enabled] konumuna getirilirse, BIOS disket sürücünüzün 40 veya 80 izli olup olmadığını kontrol eder. Sadece başlangıçta bu kontrol yapılır. [Disabled] ederseniz, sistem çalıştığı esnada, kafası estikçe disket sürücüyü kontrol edebilir. Dolayısıyla bu ayar [Enabled] konumunda kalmalıdır.
*Boot Up Numlock Status: Bu ayar aktif hale geldiÄŸinde [Enabled], açılışta otomatik olarak Num Lock’u açar. [Enabled] olarak kalmasını öneririz.
*Gate A20 Option: Bu ayar ile A20 kapısının nasıl iÅŸleneceÄŸini belirler. A20 kapısı, 1 MB’tan büyük bellekleri adreslemek için, önceden klavyelerde kullanılan bir aygıt idi. Åžu anda anakartlar bu özelliÄŸi kendi üzerilerinde taşımaktadır. Bu ayarı önerilen seçenekte bırakmak faydalı olacaktır.
*Typematic Rate Setting: [Enabled] konumundaysa, aşağıdaki iki ayarı değiştirebilirsiniz.
*Typematic Rate: Basılı tutulan klavye tuşlarını sistemin algılama hızını belirler. Örneğin, 6 seçiliyse, bir tuşu basılı tuttuğunuzda saniyede 6 karakter yazar.
*Typematic Delay: Bir klavye tulu basılı tutulduğunda, ilk karakterin görüntülenmesi ile ikinci karakterin görüntülenmesi arasındaki gecikme süresini belirler. Bu ayar 250, 500, 750 ve 1000 milisaniye olarak seçilebilir.
*Security Option: BIOS’a ÅŸifre koyduÄŸunuzda, güvenlik sorgulamasını nerede yapacağını buradan seçiyorsunuz. ÖrneÄŸin [Setup] ayarı seçildiÄŸinde, BIOS’a ÅŸifre koysanız bile, sistem normal bir ÅŸekilde açılacak ama BIOS Setup’a girdiÄŸinizde ÅŸifre isteyecektir. Aynı ÅŸekilde, [System] ayarı seçilirse, ÅŸifre sorgulaması açılışta da yapılacaktır. Ä°lerleyen bölümlerde , sisteme nasıl ÅŸifre koyacağınızı anlatacağız.
*OS Select for DRAM > 64 MB: EÄŸer 64 MB’dan fazla bellek ile IBM’in OS/2 iÅŸletim sistemini kullanıyorsanız, bu ayarı [Enabled] konumuna getirmelisiniz. Aksi takdirde, [Disabled] konumunda olmalıdır.
*Video BIOS Shadow: [Enabled] konumunda iken, Ekran Kartının BIOS bilgilerini RAM’a aktararak, bu bilgilere hızlı ulaşımı saÄŸlar.
*xxxxx – xxxxxx Shadow:Sisteminize taktığınız diÄŸer ROM’a sahip kartların ROM bilgilerini RAM’a aktarmak için kullanılan ayardır. Bu iÅŸlemi yapabilmek için, kartların bulunduÄŸu adresleri bilmeniz gerekiyor. Ayrıca, her ROM’un belleÄŸe aktarımı, 640K ile 1024K arasında bir bellek alanı tükettiÄŸinden, bu ayarların hepsinin [Disabled] konumunda olması önerilir…
ADVANCED CHIPSET FEATURES
Bu bölümde, ana kartınızın ve sistemi oluşturan parçaların kritik özellikleri hakkında oynamalar yapacağınız bölüm. Çoğu değer, varsayılan ayarlarında bırakılmalı. Eğer yanlış bir ayar yapılırsa, sistemde stabilite sorunları vs. baş gösterebilir.
*SDRAM Configuration: SDRAM Modüllerinizi hızlarını ve özelliklerini bu menüden ayarlayabiliyorsunuz. [By SPD] ayarına getirirseniz, bellek modülünüz üzerinde bulunan SPD (Serial Presence Detect) entegresi tarafından saÄŸlanan bilgiler eÅŸliÄŸinde, kullandığınız bellek zamanlamaları belirleniyor. Award Moduler BIOS’da bu ayar yok. Dolayısıyla aÅŸağıda açıklayacağımız bölümlerde, Bellek ayarlarını deÄŸiÅŸtirecekseniz, çok dikkat etmeniz gerekiyor. Award Medallion BIOS’da var. EÄŸer bu ayarı [User Define] yaparsanız, aÅŸağıdaki ayarlar aktif olacak ve bellek zamanlamalarını siz kendiniz ayarlayabileceksiniz.
*SBank x/x+1 DRAM Timing: Güncel VIA yongasetli anakartlarda bulunan bu seçenek, farklı DIMM slotlarına taktığınız bellekler için, farklı farklı zamanlamalar atayabiliyorsunuz. Bu ayar normalde, [10ns] modunda geliyor ve bu ayarlarda sorun yaşamıyorsunuz. Belleğinizin üzerinde yazan verilere göre ve bulunduğu DIMM slotuna göre, erişim süresi ayarlarını buradan değiştirebilirsiniz.
*SDRAM Cycle Length: İşte bellek performansınızı etkileyecek bir ayar. Varsayılan olarak [3] ns şeklinde geliyor. SDRAM Cycle Length, kabaca, bilgisayarınız bellekte bir arama emri verdikten sonra bu bilginin aranmasına kadar geçen gecikme süresine denir. Düşük olması daha iyidir. Kaliteli belleklerde bu süre 2 ns olduğundan, belleklerinizin üzerinde yazanlara göre, bu ayarı 2 ns yapmanız önerilir. Eğer stabilite sorunları yaşarsanız, tekrar [3] ayarına getirin.
*SDRAM RAS to CAS Delay: SDRAM aktif komutu ile oku/yaz komutu arasında geçen gecikmedir. Not: Bu ayar AWARD Moduler BIOS’da kullanılmamaktadır. AWARD Medallion BIOS’da bulunmaktadır.
*SDRAM RAS Precharge Time: Bu ayar, SDRAM’ın görevsiz kaldığı zamandan, komut gelene kadar geçen zamanı kontrol eder. Normalde 3 ns ÅŸeklinde kalmalıdır.
*SDRAM Cycle Time: Bu ayar, SDRAM parametreleri olan Tras ve Trc yönetimi için kullanılır. Tras, SDRAM’ın aktif komutu ile hazır olma durumuna geçene kadar gereken minimum saat vuruÅŸ sayısı kontrol eder. Trc ise, SDRAM’ın aktif olması ile tekrar aktif olması için gereken minimum saat vuruÅŸu sayısını belirler. Bu ayarları anakartınız kitapçığında tavsiye edilen ÅŸekilde kullanmanızı öneriyoruz.. NOT: Bu ayara, AWARD Medallion BIOS’da rastladık.
*DRAM Clock: Kullandığınız belleÄŸin çalışma hızını bu ayar ile belirleyebilirsiniz. Bu ayar Güncel VIA yongasetli anakartlarda bulunuyor. Bu ayar ile, belleklerinizi, sistem çalışma hızıyla asenkron çalıştırabileceksiniz. ÖrneÄŸin Celeron iÅŸlemci kullandığınızda, normal de sistem hızı 66 MHz’dir. Bu ayar normalde [HostCLK] modunda geldiÄŸinden, bellekleriniz de 66 MHz’de çalışacaktır. Fakat bu ayarı, [HostCLK+33MHz] moduna getirirseniz, bellekleriniz 33 MHz daha hızlı yani 100 MHz de çalışmaya baÅŸlayacaktır. Aynı ÅŸekilde, 100 MHz sistem veriyolu hızı ile çalışan bir iÅŸlemci kullandığınızda, [HostCLK+33MHz] moduna geçtiÄŸinizde bu sefer bellekleriniz 133 MHz’de çalışacak ve belleklerinizden maksimum performansı alacaksınız. [HostCLK-33MHz] ayarını seçerek ise, belleklerinizi 66 MHz de çalıştırabilirsiniz. 133 MHz sistem veriyolu hızında çalışan bir iÅŸlemci kullandığınızda, bellek hızınızı artık daha fazla arttıramıyorsunuz ve seçenek olarak sadece [HostCLK ve [HostCLK-33 MHz] kalıyor. NOT: Bu ayar, güncel VIA yongasetli anakartlarda bulunmaktadır. Yukarıda bahsettiÄŸimiz ayar, AWARD Medallion BIOS’a “System/SDRAM Frequency Ratio” ÅŸeklinde aktarılmış. Burada ise, oran seçiyoruz. ÖrneÄŸin, 100 MHz’lik bir iÅŸlemci kullandığımızda, bu ayarı 4/3 moduna getirirsek, 133 MHz de çalışmış olacağız. “Bellek çalışma hızı = FSB X SeçtiÄŸiniz Oran” ÅŸeklinde bir formül çıkarmak mümkün.
*Memory Hole (Memory Hole At 15M-16M): Bu ayar, bazı ISA geniÅŸleme kartlarının performanslarını arttırmak için ihtiyaç duyduÄŸu adres boÅŸluÄŸunu ayırmaya olanak tanır. Adres boÅŸluÄŸunu belli bir ayara getirirseniz, bu seçilen bellek boÅŸluÄŸu sistem için kullanılamaz olacaktır. GeniÅŸleme kartları sadece 16MB’a kadar belleÄŸe eriÅŸebilir. AWARD Moduler BIOS için Seçenekler: [Disabled] [15M-16M], AWARD Medallion BIOS için Seçenekler: [Enabled] [Disabled]
*P2C / C2P Concurrancy: Bu ayar, bellek/işlemci/PCI komutlarının uyuşması için konulmuştur. [Enabled] konumunda bulundurulması önerilir.
*Fast R-W Turn Around: DRAM için hızlı yazma/okuma döngüsünü aktivite etmek için kullanılır. Varsayılan ayar olan [Disabled]‘da kalması tavsiye edilir.
*System BIOS / Video RAM Cacheable: Anakart BIOS bilgilerini belleÄŸe atıp atmayacağını kontrol etmek içindir. Daha önce bahsedilen, Video ROM BIOS Shadow’un aksine, Ekran kartının belleklerinde (ROM’unda deÄŸil) olan bilgiyi belleÄŸe aktarıp aktarmayacağını belirlemeniz içindir. Bu ÅŸekilde, ekran kartınızda bir performans artışı yaÅŸamanız mümkün. Ä°ki ayarı birden [Enabled] konumuna getirmenizde fayda var.
*AGP(Graphics) Aperture Size: AGP grafik kartı tarafından kullanılabilecek Sistem Belleğini belirlemeniz içindir. Normal olarak, 64MB seçilidir. Bu ayarda kalmasının bir mahsuru yok.
AGP-4X Mode: AGP-4X destekli bir ekran kartı kullanıyorsanız, bu ayarı [Enabled] durumuna getirin. AGP-2X destekli bir ekran kartınız var ise, stabilite problemleri yaşamamak için [Disabled] konumuna getirmeniz mantıklı olacaktır.
AGP Driving Control: AGP çalışma ayarlarını kontrol etmekte kullanılan bir ayar. [Auto] seçeneğinde bırakmanız faydalı olacaktır.
*AGP Fast Write: Bu ayar ile, Fast Write özelliğini açarak, ekran kartı performansınızda bir artış edebilmeniz mümkün. Fast Write modunun özelliği , bilgiyi işlemciden direkt AGP veriyoluna aktarması. Araya sistem belleğini katmıyor. Bunda dolayı, performans artışı söz konusu olabilir.
*On Chip USB: EÄŸer sisteminizde USB aygıt var ise, bu ayarı [Enabled] yapın. EÄŸer yok ise [Disabled] yapabilirsiniz. AWARD Medallion BIOS’da bu ayar biraz geliÅŸtirilmiÅŸ bir ÅŸekilde sunuluyor. Seçenekler için sunulan [Auto] modu, sisteminizde USB aygıt olup olmadığını kendisi kontrol ediyor ve ona göre USB özelliÄŸini devre dışı bırakıyor veya etkinleÅŸtiriyor. Ama USB aygıt kullanıyorsanız bu ayarın [Enabled] kalması mantıklı olacaktır.
*USB Keyboard Support: Eğer USB Klavye kullanıyorsanız, bu ayarı [Enabled] konumuna getirin.
*CPU to PCI Write Buffer: [Enabled] konumuna getirildiÄŸinde, PCI veriyoluna 4 dize deÄŸerine kadar bilgi, iÅŸlemci kullanılmadan yazılabilir. EÄŸer [Disabled] konumuna getirilirse, direkt yazma olayı kullanılmaz ve PCI veriyolu “ben veri almaya hazırım” sinyali verene kadar iÅŸlemci okuma devri tamamlanmaz. [Enabled] ayarında olmasını tavsiye ederiz.
*PCI Dynamic Bursting: [Enabled] konumunda iken, tek komut ile çok fazla bilgi PCI veri yoluna aktarılmak istendiğinde, bu özellik devreye girerek performans arttırmaya yarıyor. Bu ayarın, [Enabled] modunda olmasını tavsiye ediyoruz.
*Memory Parity/ECC Check: Kullandığınız belleklerin hata bulma ve düzeltme özelliği var ise bu ayarı [Enabled] konumuna getirmelisiniz.
*In Order Queue Depth: Yeni anakartların bazılarında bulunan bu ayar, performans açısından önemli. Bu ayar ile, CPU komutları işlemden önce kaç tane komutun kuyruğa alınabileceği ayarlanabiliyor. İki seçenek var. [1] ve [4]. [4] olarak bırakmanız performansı arttıracaktır Fakat biraz önce de işaret ettiğimiz gibi, bu ayar her anakartta bulunmuyor.
Tutmayın beni... Yorum yazcam.