PubMed’de yayımlanan biyomedikal araÅŸtırma makalelerinin üçte birine yakın bir kısmına ücretsiz olarak eriÅŸmek mümkün.

Son günlerde internette bilimsel makalelere eriÅŸimin ücretsiz olması için geniÅŸ katılımlı bir eylem baÅŸlatıldı. Bloklarda, tweet’lerde, haber sayfalarında baÅŸlatılan bu eylemin tetikleyicisi Aaron Swartz adında bir eylemci. Swartz, JSTOR adlı ABD bazlı akademik dergi arÅŸivinden 4 milyon makale indirdi.

Swartz’ın bu makalelerle ne yapacağı bilinmemekle birlikte, amacının bilimsel dergilerin dosya paylaşım aÄŸlarına indirilmesi ve yüklenmesi olduÄŸu biliniyor. Buna benzer bir açık eriÅŸim vizyonu daha Greg Maxwell adında bir baÅŸka bilgisayar programcısına ait. Maxwell, Swartz’a destek vermek amacıyla Philosophical Transactions of the Royal Society’den indirdiÄŸi yaklaşık 19 bin makaleyi Pirate Bay (Korsan Körfezi) isimli internet sitesine yükledi.

Bu eylemleri yüreklendiren, ücretsiz olarak eriÅŸilebilir bilimsel makale oranının son yıllarda giderek tırmanması. Grafik, PubMed’de endekslenen ve ücretsiz olarak eriÅŸilebilen makalelerin oranlarını gösteriyor. 2009 yılında bu oran %28’lerin üzerindeydi (Bazı literatürlere yayınlanır yayınlanmaz eriÅŸilemez, çünkü dergi politikaları gereÄŸince ücretsiz olan bazı makalelere amborgo süresi uygulanır). Oysa bu oran 2008 yılında %20 dolaylarındaydı.

Bilimsel makalelere eriÅŸim, ABD’de federal hükümetin ve finans kuruluÅŸlarının desteÄŸi ile hız kazanıyor. Bu geliÅŸmelerde Public library of Science gibi açık eriÅŸim yayınevlerinin de payı büyük. ABD Ulusal Biyoteknoloji Ä°letiÅŸim Merkezi (NCBI) baÅŸkanı David Lipman, “Ä°lginç olan son 10 yıldır bu tırmanışın sürmesi. Acaba 2021 yılında bu tırmanışın devam etmesi durumunda eriÅŸim %50’lere çıkacak mı?”

Ne var ki Swartz ve destekçileri için bu gelişme çok yavaş ve sancılı. Swartz şu anda indirdiği dosyalar için 35 yıl hapis cezası ve 1 milyon dolan para cezası istemiyle yargılanıyor. JSTOR adli kovuşturmaya gitmeyeceğini duyursa da verilerin depolandığı sürücünün kendilerine iade edilmesini ve verilerin kopyalanıp dağıtılmayacağı yönünde güvence verilmesini talep ediyor.