‘Devlerin çarpışması’ karanlık maddeye ışık tutabilir.

Muazzam boyuttaki bir galaksi çarpışması dünyanın dört bir yanındaki gökbilimciler için çok nadir ele geçen, heyecan verici bir araştırma ortamı yarattı.

Uzay teleskopları ile evreni tarayan uzmanlar, Pandora Öbeği olarak adlandırılan galaksi grubunda oluşan çarpışmanın uzay araştırmaları açısından define niteliğinde olduğunu söylüyor.

Pandora ÖbeÄŸi, dört galaksinin çarpışmasıyla oluÅŸtu. Adını da mitolojide Pandora’ya verilen kutu gibi, görülmemiÅŸ olgularla dolu olmasından alıyor.

Gökbilimciler bu olayı ayrıca ‘Devlerin Çarpışması’ ya da ‘Titanların Çarpışması’ gibi isimlerle anıyor.

Söz konusu çarpışma, 350 milyon yıla yayılan bir sürede gerçekleÅŸtiÄŸi için gökbilimcilerin gözleri önünde gerçekleÅŸen ‘yavaÅŸ çekim’ bir trafik kazasına benzetiliyor.

Çarpışmanın incelenmesi karanlık maddenin tabiatı konusunda da yeni bilgilere ulaşılmasını sağlayabilir.

Bu araÅŸtırmalarda elde edilen ilk bulgular Kraliyet Astronomi TopluluÄŸu’nun aylık raporları kapsamında yayınlanıyor.

Trilyonlarca yıldız çarpışınca…

Galaksi öbekleri, evrendeki en büyük yapılar.

Bu öbekler içinde yüzlerce galaksi ve trilyonlarca yıldızın yanı sıra muazzam miktarda ve sıcaklıkta gazlarla ve karanlık madde bulunuyor.

Şimdiye dek çok az galaksi çarpışması kayıt altına alınıp gözlenebildi. Bunların en önemlilerinden olan Mermi Öbeği, iki öbeğin çarpışması sonucu oluştu.

Biri büyük, diÄŸeri küçük iki galaksinin çarpışması, merminin çarpma anına benzediÄŸi için böyle adlandırılan öbek üzerinde yürütülen ve 2006′da açıklanan çalışmalar, karanlık madde konusunda ÅŸimdiye kadarki en önemli veri ve kanıtlara ulaşılmasını saÄŸlamıştı.

Edinburgh Kraliyet Gözlemevi’nden Richard Massey, çarpışmalardan mümkün olduÄŸunca çok ÅŸey öğrenilmesinin çarpışmanın doÄŸru anının yakalanıp gözlemlenmesine baÄŸlı olduÄŸunu söylüyor.

“Gaz, galaksiler ve karanlık madde birbirlerine kendi çekim güçleri doÄŸrultusunda çekiliyor, dolayısıyla çok uzun bir süre geçtiÄŸinde yeniden bir araya gelip tek bir öbek oluÅŸuyor. Yani çarpışmayı tam zamanında, herÅŸey birbirinden ayrılmışken yakalamalısınız.”

Resmi adı Abell 2744 olan Pandora ÖbeÄŸi’ni özel kılan da böyle bir çarpışma anında teleskopların görüş alanına girmiÅŸ olması.

Bu bölgeye bakıldığında galaksiler ve müthiş miktarda sıcak gazın dört bir yana saçıldığı görülüyor.

Chandra keşfetti, Hubble mercek altına taşıdı

Pandora’daki çarpışma, Chandra uzay teleskobunun yayılan sıcak gazdan kaynaklanan x-ışınlarını tespit etmesiyle dikkat çekti.

Doktor Massey ile dünyanın dört bir yanından 17 araştırmacı bir araya gelip, Hubble uzay teleskobunun bir süre bu bölgeye kilitlenmesini sağladı.

Hubble’ın yüksek görüş gücü ekibin öbekteki karanlık maddeyi haritalandırmasını saÄŸladı.

Ağır, fakat görünmez olan maddeler bile kendilerine çarpan ışığın kırılmasını sağladığı için, karanlık madde, ışık kırılmalarına odaklanan çekimsel mercek yöntemi ile belirlenebiliyor.

Karanlık maddenin gerisinde kalan yıldız ve galaksiler farklı şekilde görüntüleniyor.

Doktor Massey, “Åžimdi elimizde galaksilerin, gazın ve karanlık maddenin bir arada olduÄŸu bir tablo bulunduÄŸundan, resmin bütününü görebiliriz” diyor.

Bu da karanlık madde hakkında daha fazla şey öğrenilmesi için az bulunan türden bir fırsat yaratıyor.

Karanlık maddeyi saran esrar perdesi bu maddenin çevresiyle çok az etkileşime girmesinden kaynaklanıyor.

Pandora ÖbeÄŸi’ndeki karanlık madde de, maddelerden hızla uzaklaÅŸarak çarpışma noktasının karşı tarafında toplanmış.

Doktor Massey bunun da büyük miktarda karanlık maddenin bir arada bulunmasını sağladığını vurguluyor.

“Tüm galaksiler ve gazlar karanlık madde ile bir arada bulunduklarında kafamızı karıştıran pek çok karmaşık eylemde bulunuyor” diyen Massey şöyle devam ediyor:

“Karanlık madde tek başına olduÄŸu zaman ise onu baÅŸka olguların gölgesinde kalmaksızın, kendi dinamikleri içinde inceleyip tam olarak ne olduÄŸunu anlama olanağına kavuÅŸuyoruz.”

NASA ve Avrupa Uzay Ajansı ESA yetkilileri, öbekteki galaksilerin toplam kütlenin yüzde beşinden az bölümünü oluşturduğuna dikkat çekiyor.

Aşırı sıcak olan gaz, öbeÄŸin yaklaşık yüzde 20′si ve sadece x-ışınları ile belirleniyor. Yetkililerin dağılım konusunda fikir verebilmek için teleskoptan elde edilen fotoÄŸrafları renklendirerek hazırladığı görüntülerde, bu gazlar pembe renkte görülüyor.

Görünmez olan ve öbeÄŸin neredeyse yüzde 75′ini oluÅŸturduÄŸu düşünülen karanlık madde ise görüntülerde mavi renkte gösterilmiÅŸ.