Berlin’den bugün Ä°stanbul’a gelecek HattuÅŸaÅŸ Sfenksi, ikizi ile birlikte Çorum’da, HattuÅŸaÅŸ’ın Dünya Tarihi Mirası ilanının 25. yıldönümünde sergilenmesine baÅŸlanacak.

Çorum’da Hititlerin baÅŸkenti HattuÅŸaÅŸ’tan (BoÄŸazkale) 99 yıl önce Berlin’e götürülen “sfenks”, bir aksilik olmazsa, bugün uçakla Ä°stanbul’a gelecek ve ikizi ile buluÅŸma özlemi sona erecek.

Alman arkeologlar 1906-1912 yılları arasında HattuÅŸaÅŸ’ta Hititlerin “devlet arÅŸivini” de gün ışığına çıkarmışlardı. Parçalanmış tabletler, onarıldıktan sonra geri verilme koÅŸulu ile 33 sandık içinde 1915-1917 yıllarında Berlin’e gönderilmiÅŸti. Ayrıca, İÖ 13. yüzyılda kireçtaşından yapılmış, BoÄŸazköy’de parçalar halinde bulunanan iki sfenks de aynı koÅŸulla Berlin’e yollanmıştı.

1. Dünya Savaşı’nın ardından 1924-1943 yıllarında 2 bin 940 tablet ve bir sfenks 9 aÅŸamada Ä°stanbul’a geri geldi. 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Almanya bölününce tabletler ve 2. sfenks DoÄŸu Berlin’de kaldı.

Türkiye, 1972’de tanıdığı DoÄŸu Almanya’dan, 7 bin 400 tablet ile sfenksin ikizini de istedi. Nedense sonra izlenmedi. 1986’da Milliyet gazetesinde, Hitit Devlet ArÅŸivi’nin çivi yazılı tabletleri ile sfenksin de geri getirilmesi için bir kampanya baÅŸlattım. Bu yayın üzerine 1987’de Berlin’de heyetler arasındaki görüşmelerden sonra tabletler döndü.

Hitit Ä°mparatorluk (Ä°.Ö. 1650 –1200) döneminden olan tabletlerde antlaÅŸmalar, yasalar, yıllıklar, fermanlar, mahkeme kararları, dualar, destanlar, iki dilli belgeler, sözlükler, öyküler, ÅŸiirler, tıp, astronomi metinleri, fallar, cinsel gücü arttırıcı reçeteler de yer almaktaydı. Hint-Avrupa kökenli Hititçeye; Sümerce, Akatça, Palaca, Luvice ve Hurriceden giren sözcükler de içeriyorlardı. Bazıları yalnızca bu dillerde yazılmışlardı, yarım binyıllık tarihi kapsıyorlardı.

Karşılıklı ziyaretlerden sonuç alınamayınca Kültürel Varlıklar ve Müzeler Genel Müdürü O. Murat Süslü, Berlin turizm fuarını ziyaretinde Kültür ve Turizm Bakanı ErtuÄŸrul Günay da bazı Alman kazılarına izin verilmeyeceÄŸini açıkladılar. Almanya BaÅŸbakanı Angela Merkel’in, mart sonunda Ankara ziyaretinde de gündem oluÅŸturdu.

18 Nisan’da Ankara’da heyetlerin görüşmesinde sfenksin ülkemize iadesine iliÅŸkin teknik konularda da anlaÅŸmaya varıldı. Ä°stanbul Restorasyon ve Konservasyon Merkezi uzmanları Berlin’e gönderildi. Sfenks gömülü olduÄŸu duvardan tümüyle söküldü