İşlemci (CPU) Nasıl Çalışır?
CPU’nun (Central Processing Unit, Merkezi Ä°ÅŸlem Birimi), bilgisayarlarımızın temel parçası olduÄŸunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bir sistemdeki herhangibir parça ne iÅŸe yararsa yarasın mutlaka iÅŸlemciye (yazının daha başı ama kalan bölümde CPU yerine hepimizin kullandığı iÅŸlemci kelimesini kullanacağım) bağımlı olarak çalışır. Klavyedeki tuÅŸlara her basışınız, yaptığınız her fare hareketi bile bir ÅŸekilde iÅŸlemciye uÄŸrar. Kullandığınız iÅŸlemci, herÅŸeyden önce sisteminizin performansını ve kullanabileceÄŸiniz iÅŸletim sistemlerini belirler. Hatta çoÄŸumuz bilgisayar alırken ilk önce iÅŸlemciyi belirleriz. Åžimdi AMD – Intel savaşını (çok istediÄŸinizi biliyorum ama bu yazının amacına pek uygun deÄŸil) bir yana bırakıp iÅŸlemcilerin nasıl çalıştığına bir göz atalım.
Mantık Kapıları ve Boolean Mantığı
Hangi iÅŸlemciyi kullanırsanız kullanın çalışma prensibi aynıdır: Bir iÅŸlemci elektriksel sinyalleri 0 ve 1 (ikili sistemle çalışan bilgisayarlarımız için anlamlı olan tek deÄŸerler) ÅŸeklinde alır ve verilen komuta göre bunları deÄŸiÅŸtirerek sonucu yine 0′lardan ve 1′lerden oluÅŸan çıktılar halinde verir. Sinyal yollandığı zaman ilgili hatta bulunan voltaj o sinyalin deÄŸerini verir. ÖrneÄŸin 3.3 voltla çalışan bir sistemde 3.3 voltluk bir sinyal 1, 0 voltluk bir sinyal de 0 deÄŸerini üretir.
Ä°ÅŸlemciler aldıkları sinyallere göre karar verip çıktı oluÅŸtururlar. Karar verme iÅŸlemi her biri en az bir transistörden oluÅŸan mantık kapılarında yapılır. Transistörler, giriÅŸlerine uygulanan akım kombinasyolarına göre devreyi açıp kapayabilen ve bu sayede de elektronik bir anahtar görevi gören yarıiletken devre elemanlarıdır. Modern iÅŸlemcilerde bu transistörlerden milyonlarca tanesi aynı anda çalışarak çok karmaşık mantık hesaplarını yapabilirler. Mantık kapıları karar verirken (yani akımın geçip geçmeyeceÄŸini belirlerken) Boolean Mantığı’nı kullanırlar. Temel Boolean operatörleri AND (ve), OR (veya) ve NOT’tır (deÄŸil). Bu temel operatörlerle birlikte bunların deÄŸiÅŸik kombinasyonları kullanılır, NAND (not AND) gibi.
Bir AND kapısının 1 değerini verebilmesi (yani akımı iletebilmesi için) iki girişindeki değerin de 1 olması (yani iki girişinde de akım olması) gerekir. Aksi takdirde 0 değerini verecek; yani akımı iletmeyecektir. OR kapısında ise akımın iletilmesi için girişlerin ikisinde de akım olmalı veya ikisinde de akım olmamalıdır. NOT kapısı ise girşindeki değerin terisini çıkışına verir.
A B Q 0 0 0 0 1 1 1 0 1 1 1 1
A B Q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 
A Q 0 1 1 0
NAND kapıları çok kullanışlıdır, çünkü bu kapılar sadece iki transistör kullanarak üç transistörlü AND kapılarından daha fazla işlevsellik sağlarlar.
A B Q 0 0 1 0 1 1 1 0 1 1 1 0 
Bunların yanında NOR (not OR), XOR (eXclusive OR) ve XNOR (eXclusive not OR) gibi değişik kapıların değişik kombinasyonlarından oluşan ve çok daha farklı aritmetik ve mantık işlemleri için kullanılan kapılar vardır.
Bu mantık kapıları dijital anahtarlarla beraber çalışırlar. Oda boyutundaki bilgisayarların zamanında bunlar bildiÄŸimiz fiziksel anahtarlardı fakat günümüzde MOSFET (Metal-Oxide Semiconductor Field-Effect Transistor) denen bir çeÅŸit transistör kullanılır. Bu transistörün basit ama hayati öneme sahip bir görevi vardır: Voltaj uygulandığında devreyi açarak veya kapatarak tepki verir. Genel olarak kullanılan MOSFET türü, üst sınırda veya ona yakın voltaja sebep olan bir akım uygulandığında devreyi açar, uygulanan voltaj 0′a yaklaşınca da devreyi kapatır. Bir programın verdiÄŸi komutlara göre milyonlarca MOSFET aynı anda çalışarak gerekli sonucu bulmak için akımı gerekli mantık kapılarına yönlendirir. Her mantık kapısı bir veya daha fazla transistör içerir ve her transistör akımı öyle kontrol eder ki, sonuçta devre kapalıyken açılır, açıkken kapanır veya mevcut durumunu korur.
AND ve OR kapılarının şemalarına bakarak nasıl çalıştıkları hakkında fikir sahibi olabiliriz. Bu iki kapıda iki sinyal alıp onlardan bir sinyal üretir. AND kapısından akım geçmesi için girişlerine uygulanan sinyallerinin ikisinin düşük de voltajlı (0) veya ikisinin de yüksek voltajlı (1) olması gerekir. OR kapısında ise giriş sinyallerinden birinin değerinin 1 olması yeterlidir akımın geçmesi için.
Her girişteki elektrik akışını o girişin transistörü belirler. Bu transistörler devrelerden bağımsız ayrı elemanlar değillerdir. Çok miktarda transistör yarı-iletken bir maddenin (çoğu zaman silikonun) üzerine yerleştirilip kablolar ve dış bağlantılar olmadan birbirine bağlanır. Bu yapılara entegre devre denir ve ancak bu entegre devreler sayesinde karmaşık mikroişlemci tasarımları yapılabilir.
Güncel işlemciler mikroskobik boyuttaki transistörlerin dirençler, kondansatörler ve diyotlarla bir araya getirilmesinden oluşan milyonlarca karmaşık mantık kapısından oluşur. Mantık kapıları entegre devreleri oluştururken entegre devreler de elektronik sistemleri oluşturur.
Benzer Konularımız
Bir yorum yazabilir, sitenizden takip edebilir ya da RSS kaynağı ile yeni içerikleri takip edebilirsiniz.
Yorum Yaz!